Pierwszy test psychologiczny został wykorzystany w 1880 roku przez Galtona. W 1905 powstaje skala inteligencji do badania dzieci 3-13 roku życia. W okresie międzywojennym testy psychologiczne były stosowane w Polsce w tzw. gabinetach higieny psychologicznej. Testy psychologiczne stanowią podstawę pracy psychologa. Określane mianem badań psychometrycznych, ponieważ dotyczą pomiaru psychiki.

Testy psychologiczne służą do pomiaru inteligencji, osobowości, potrzeb, charakteru czy skłonności do zaburzeń nerwowych. Stosowanie testów psychologicznych zmierza do wszechstronnego poznania psychiki oraz uwzględnia jej różne właściwości, mające wpływ na wyniki uczenia się, pracy zawodowej oraz inne formy działalności.

Metodę testu można najogólniej określić jako próbę, a także doświadczenie, które stosowane jest przy prowadzeniu odpowiednich badań. Przedmiotem badań testowych jest próbka określonych zjawisk, na podstawie których można formułować wnioski dotyczące całokształtu badanej grupy.

Metody testów psychologicznych

  • test słownikowy – składa się z kilkudziesięciu słów, który bada zasób słownictwa i poziom rozwoju mowy u dziecka
  • test pamięci – wskazuje ile obrazków, słów i liczb zapamiętuje dana osoba, uzyskany wynik stanowi poziom rozwoju pamięci i zdolności poznawczych
  • test inteligencji – rozwiązywanie zadań testowych, które stanowią podstawę pomiaru inteligencji

Przedmiotem badań testowych powinny być reprezentatywne próbki czynności. Może zdarzyć się sytuacja, że osoba może być niedysponowana z powodu choroby lub zmęczenia. W takim przypadku należy przełożyć termin wykonania testu na inny. W warunkach przeprowadzania testu psychologicznego stwarzamy poczucie bezpieczeństwa tak jak w warunkach eksperymentalnych.

Podobnie jak warunkach eksperymentalnych osoba badana wie, że jest obiektem badania. Warunki badania są ujednolicone i wyznaczone przez instrukcję, która określa rodzaj i kolejność czynności wykonywanych przez badanego.

Badania testowe a badania eksperymentalne

Eksperyment laboratoryjny jest wykorzystywany głównie do celów naukowych. Badania testowe znajdują praktyczne zastosowanie w różnych formach poradnictwa psychologicznego.

Podstawowym zadaniem badań eksperymentalnych jest naukowe poznanie prawidłowości kierujących ludzkim zachowaniem. Natomiast w badaniach testowych dokonujemy pomiarów indywidualnych w celu ich praktycznego zastosowania np. testy do pracy, rekrutacji, dla młodzieży, dla dzieci czy radzenie sobie ze stresem.

Zobacz też: Czym jest kwestionariusz ankiety?

Testy psychologiczne umożliwiają dokonanie ilościowego pomiaru różnych funkcji psychicznych i porównanie go u poszczególnych osób lub grupy. Test psychologiczny jest obiektywny i niezależny od tego, kto go przeprowadza. Testy umożliwiają szybkie przeprowadzenie i obliczenie rezultatu badań.

Podział testów psychologicznych

Testy dzielą się na trzy kryteria:

  • materiał użyty do badań
  • sposób przeprowadzenia badań
  • przedmiot badań

Testy psychologiczne służą do pomiaru różnych funkcji psychicznych. Natomiast testy pedagogiczne służą do pomiaru umiejętności czytania, pisania, a także zakresu wiedzy ogólnej.

Testy psychologiczne ze względu na sposób przeprowadzenia badań

  • Testy indywidualne – badamy poszczególne osoby. Stwarza to możliwość obserwacji zachowania osoby badanej uzupełniając wynik liczbowy. Podczas indywidualnego przeprowadzania testu psychologicznego należy zwracać uwagę nie tylko na wynik osoby badanej, ale również na zachowanie osoby, która uzupełnia test np. jak reaguje na pytania, czy ma trudności z udzieleniem odpowiedzi itd.
  • Testy grupowe – pozwalają na jednoczesne badanie kilkunastu osób. Nie stwarzają jednak możliwości obserwacji zachowania, w miarę możliwości powinny być uzupełnione przez badania indywidualne.

Testy psychologiczne ze względu na materiał badań

  • Testy papierowe – określane mianem testów ‘papier – ołówek’. Składają się z szeregu pisemnie sformułowanych zadań, wykonywanych przez osobę badaną. Używany np. przy pomiarze funkcji psychicznych.
  • Testy aparatowe – badanie odbywa się za pomocą przyrządów i aparatów skonstruowanych specjalnie w tym celu. Mierzą np. szybkość reakcji, sprawność ruchów, podzielność uwagi.
  • Testy werbalne –  przeprowadzane na materiale słownym, ujętym w formie zadań, zagadek lub problemów do rozwiązania. Badają one zdolności z umiejętnym wyrażaniem myśli i spostrzeżeń za pomocą słów.
  • Testy wykonaniowe –  osobie badanej stawia się zadanie wymagające manipulowania pewnymi przedmiotami. Mogą to być np. klocki, układanki. Przy badaniu określa się nie tylko wynik, ale również przebieg wykonania danej czynności i czas.

Najwięcej testów wykonaniowych jest używanych podczas badania inteligencji. Polegają one np. na ułożeniu klocków na podstawie wzoru. Zadanie wykonywane jest na czas od najłatwiejszych do najtrudniejszych. Oceniania jest szybkość i dokładność wykonania testu.

Innym testem wykonaniowym mogą być układanki. Osoba badana układa z dostępnych elementów kształty wymagane w zadaniu. Kolejnym przykładem testu są obrazki z brakującymi elementami. Osoba badana musi stwierdzić czego na danym obrazku brakuje.

Rodzaje testów psychologicznych

  • Testy inteligencji -mierzą ogólny pomiar sprawności intelektualnej, testy papierowe i testy wykonaniowe.
  • Testy zdolności specjalnych – mierzą uwagę, spostrzegawczość, to testy papierowe i aparatowe.
  • Testy osobowości – mierzą parametry właściwości psychicznych.

Testy osobowości badają cechy charakteru, temperament, potrzeby, nastawienie, sposób reagowania na niepowodzenia i cechy osobowości. Testy osobowości dzielą się na testy sytuacyjne i projekcyjne.

  • Testy sytuacyjne polegają na tworzeniu naturalnych sytuacji, w których pojawiają się określone cechy osobowości.
  • Testy projekcyjne w tych badaniach dostarczamy osobie badanej wieloznacznego materiału bodźcowego o niejasnej treści, który może być przedmiotem różnych interpretacji słownych. Materiałem bodźcowym mogą być plamy atramentowe, rysunki, obrazki, fotografie, niedokończone zdania lub opowiadania.

Rodzaje technik projekcyjnych

  • wizualne (obrazkowe) – test apercepcji tematycznej – test Rorschacha
  • werbalne – test uzupełniania niedokończonych zdań, bajek opowiadań
  • graficzne – test rysowania rodziny
  • zabawowe – Scenotest

Test plam atramentowych Rorschacha

Test plam atramentowych Rorschacha

Jeden z pierwszych testów projekcyjnych powstały w 1912 roku. Składa się z dziesięciu biało-czarnych oraz barwnych plam o różnych kształtach. Badany mówi, co widzi w każdej z plam, następnie badający zadaje szereg dodatkowych pytań. Obserwuje się również zachowanie badanego, jego gesty, mimikę i czas upływający od eksponowania do wypowiedzi na jej temat.

Test Szondiego

Test Szondiego

Test projekcyjny stworzony w XX wieku przez węgierskiego psychiatrę Leopolda Szondiego. Test składa się z sześciu serii zawierających po osiem fotografii twarzy. W każdej serii badany wybiera dwie najbardziej i dwie najmniej sympatyczne dla niego twarze. Dokonywane wybory mają świadczyć o zaspokojonych i niezaspokojonych potrzebach i popędach.

TAT Test Apercepcji Tematycznej

TAT Test Apercepcji Tematycznej

Test projekcyjny przeznaczony dla osób dorosłych. Został stworzony przez Murraya w 1943 r. Składa się on z 30 obrazków używanych we wszystkich badaniach oraz obrazków używanych wyłącznie dla mężczyzn, kobiet, dziewcząt i chłopców. Obrazki przedstawiają sytuacje w różnych układach międzyludzkich, stwarzają możliwość różnorodnych interpretacji.

Zadaniem osoby badanej jest ułożenie opowiadania, które zawiera wyjaśnienie co myślą i co czują przedstawione na obrazku osoby, jak doszło do danej sytuacji oraz jakie będzie jej zakończenie. Przy interpretacji psycholog uwzględnia, która z postaci została bohaterem, jaka jest treść opowiadania, jakie przedmioty i osoby uwzględniono, a jakie zostały pominięte, jakie jest zakończenie oraz jakie wątki się powtarzają.

Test Apercepcji Tematycznej pozwala na wysnucie wniosków, które dotyczą stosunku osoby badanej do innych ludzi, jakie ma postawy wobec płci odmiennej, jakie są zasady panujące w rodzinie, a także pokazuje emocje, potrzeby i motywy kierujące osobę badaną.

CAT Children Apperception Test

CAT Children Apperception Test

Test Apercepcji Tematycznej dla dzieci. Składa się z 10 obrazków przedstawiających sceny z różnymi zwierzętami, które wykonują ludzkie czynności i znajdują się w pomieszczeniach przeznaczonych dla ludzi. Przy konstrukcji tego testu przyjęto, że małe dzieci chętnie wypowiadają się na temat obrazków przedstawiających zwierzęta, wzbudzające w ich zainteresowanie i określone cechy emocjonalne, dzięki czemu łatwiej dokonują projekcji w odniesieniu do postaci zwierzęcych, niż ludzkich. Istnieje wersja zmodyfikowana dla starszych dzieci przedstawiająca postacie ludzkie.

Testy zdań niedokończonych J. Rottera

Test projekcyjny, w którym zadaniem osoby badanej jest dokończenie wcześniej przygotowanych zdań. Następnie uzyskane w ten sposób dane są analizowane jakościowo i ilościowo. Treści ujawnione w teście mogą stać się tematem do pogłębionej dyskusji, mogą być też potraktowane jako projekcja nieświadomych treści. Osoba badana nie powinna analizować lub zastanawiać się podczas udzielania odpowiedzi. Powinna mówić to co pierwsze przychodzi  jej na myśl. Zdania, które osoba pozostawia puste, mogą dotyczyć konfliktowych lub trudnych dla osoby badanej aspektów.

Test bajek

Test FTT przedstawia postacie ze znanych bajek. Zadaniem dziecka jest odpowiedzenie na pytania związane z ilustracjami np. co dana postać myśli, co czuje, dlaczego tak się zachowuje, co mogłaby zrobić. Test bajek Luizy Despert polega na dokończeniu przez dziecko historyjki.

Scenotest

Materiałem jest zestaw lalek i akcesoriów, które są wykorzystywane przez osoby badane do budowania sceny traktowanej jako projekcja wewnętrznych przeżyć badanego. Badacz mówi dziecku np. pobaw się w dom. Pozwala to na poznanie środowiskowych warunków życia dziecka, jego stosunku do rodziców, rodzeństwa oraz innych osób z otoczenia.

Test postaci ludzkiej

Test rysunku Postaci Ludzkiej Goodenough-Harrisa jest narzędziem często wykorzystywanym do badania podstawowych procesów poznawczych zwłaszcza u dzieci młodszych. Charakteryzuje go proste polecenie: narysuj postać kobiety oraz mężczyzny. Pojęcie ludzkiej postaci traktowane jest w tym teście jako wskaźnik pojęć przyswojonych przez dziecko. Jeżeli dziecko narysuje postać ludzką z dużą ilością szczegółów to można wnioskować, że dziecko rozwija się prawidłowo pod względem poznawczym i przejawia dobry poziom inteligencji.

Odpowiednie warunki badania

Prócz rezultatu liczbowego uzyskanego w teście, uwzględnia się również dane uzyskane uzyskane na podstawie obserwacji zachowania osób badanych. Obserwując zachowanie badanych, możemy zaobserwować takie czynniki jak; objawy zdenerwowania, pobudzenia nerwowego, braku zainteresowania lub złego samopoczucia co może wpływać modyfikująco na rezultat badania.

Podczas przeprowadzania testu, należy zapewnić osobom badanym odpowiednie warunki:

  • dobra słyszalność i  widzialność
  • zapewnienie ciszy
  • wyjaśnienie wszelkich wątpliwości przed rozpoczęciem badania
  • zadbanie o odpowiednie przygotowanie osoby badanej np. okulary, dobre samopoczucie
  • wyjaśnienie wątpliwości dotyczących wypełniania testu
  • odpowiadanie zgodnie z rzeczywistością

Krytyka testów projekcyjnych

  • nie są należycie znormalizowane (nie mają uniwersalnych wyników)
  • badania walidacyjne wykazują niską trafność i rzetelność (często testy projekcyjne nie zawsze badają to co chcielibyśmy uzyskać, czasem dowiadujemy się zupełnie innych kwestii)
  • są silnie subiektywne dla badanego i osoby badającej
  • projekcja zależy od poprzednich doświadczeń, schematów, nawyków osoby badanej
  • testy projekcyjne nie można uznać w pełni za wiarygodną metodę pomiaru osobowości

Gdzie dostać testy psychologiczne

  • pracownia psychometryczna
  • practest.pl
  • Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

Aby dokonać zakupu testów psychologicznych, należy posiadać dyplom ukończenia studiów psychologicznych.